Arachne: Alman Arkeoloji Enstitüsü Dijital Veri Tabanı

image (3)
1850’lerde Galata Civarı: Alman Arkeoloji Enstitüsü Arşivinden

Köln Üniversitesi Arkeoloji Enstitüsü ile Alman Arkeoloji Enstitüsünün ortak projesi olan Arachne dijital veri tabanı Akdeniz ve Ön Asya eski uygarlıkları konusunda dünyanın en geniş dijital arşivlerinden birisi. Fotoğrafların yanı sıra, mimari plan, kroki gibi görsel belgeler, arkeoloji alanında eski basım kitaplar (telif süreleri geçen) gibi kaynaklar içeriyor.

Bu dijital arşiv Türkiye açısından özel bir önem arz ediyor. Çünkü Alman Arkeoloji Enstitüsü’nün  İstanbul şubesinin arşivini de içeriyor. Bu arşiv sadece Eski Çağ Anadolu Uygarlıkları açısından değil,  Türkiye’nin tüm tarihi mimarisi açısından önemli. Alman Arkeoloji Enstitüsü’nde bulunan 19. ve 20 yüzyıla ait Türkiye fotoğrafları, başta Bizans ve Osmanlı eserleri olmak üzere tarihi mimarinin Osmanlı son dönemi ve Cumhuriyet’in ilk dönemlerindeki durumunu yansıtan en önemli görsel arşivlerden birisi.

Arachne’dan yararlanmak için üye olmak gerekiyor. Üyelik otomatik değil. Web ortamında gerekli bilgileri doldurduktan sonra, bir-iki gün içerisinde e-maille başvurunuzun kabul edilip edilmediği bildiriliyor.

Kullanıcı arayüzü daha çok araştırmacılara yönelik olarak hazırlanmış. Gelişmiş arama motoru başlangıçta biraz karmaşık gelebilir.

Kullanıcılar açısından bir olumsuz durum, görsellerde copyright meselesinin biraz abartılmış olması. Üstteki resimde de görüldüğü gibi, görselin sol alt köşesinde Alman Arkeoloji Enstitüsünün amblemi olan büyükçe bir aslan figürü yer alıyor. Üstte de “not for publication (c) reserved” notu var. Bu durum anlaşılır olsa da, o kadar büyük bir logo koymalarına gerek yok. Zaten görsellerin piksel boyutları da çok büyük değil. Dolayısıyla eğitim ve araştırma amaçları dışında kullanıma pek uygun değil görseller. Bu arada, fotoğrafların temiz ve büyük boyutlu versiyonları ücret karşılığı satın alınabiliyor.

Web Adresi: http://arachne.uni-koeln.de/drupal

Reklamlar

Digital SSM: Sakıp Sabancı Müzesi Dijital Koleksiyonları

ssm

Türkiye’deki dijital müze örneklerinin çoğunluğu panoramik fotoğraflama yöntemiyle hazırlanıyor. Bu durumda web ortamında müzeyi ziyaret etseniz de, müze koleksiyonlarına ayrı dosyalar olarak erişme imkanınız yok. Dolayısıyla bu tür müzeler sanal gezinti ötesinde pek bir işe yaramıyor. Dünyadaki trend dijital müzecilik anlayışında ise, amaç sadece müzeyi gezdirmek değil, müze koleksiyonlarını bir bilgi ve kültür kaynağı olarak kamuoyunun istifadesine sunmak. Bu anlayışla hazırlanan müzeler dijital arşiv niteliğini taşıyor.

Sakıp Sabancı Müzesi yenilikçi yaklaşımla hazırlanmış dijital müzelerin Türkiye’deki nadir temsilcilerinden birisi. Gerçekten Türkiye için öncü sayılabilecek bir çalışmaya imza atılmış. Proje sona erdiğinde müze arşivinde yer alan tüm kaynakların (80 bine yakın) web ortamına aktarılması hedefleniyor. Kullanışlı bir arama motoru var. Arama motoru sonuçlarından anlaşıldığına göre, şu an itibariyle 30 binden fazla belge web sitesine aktarılmış durumda.

Tüm olumlu yönlerinin yanında, Digital SSM’nin bir önemli eksiği var. Belgeler hakkında verilen bilgiler genellikle yetersiz. Bu tür projelerin en önemli işlevi güvenilir belgenin yanı sıra, belge ile ilgili güvenilir ve doyurucu bilgi sunmak.  Kullanıcılar açısından bir diğer sorun, görsellerin oldukça düşük bir piksel boyutunda indirilebilmesi. Ama telif hakları açısından düşünüldüğünde bu anlaşılır bir durum.

Digital SSM’den şu tür kaynaklara ulaşabilirsiniz:

  • Hat Sanatı örnekleri
  • El yazma kitaplar ve kitap sanatları (özellikle el yazma Kuran-ı Kerimler)
  • Sanat Resimleri
  • Abidin Dino Arşivi
  • Emirgan Arşivi (Emirgan ve çevresinin doğal, sosyal, kültürel yapısıyla ilgili fotoğraflar)

Web Adresi: http://www.digitalssm.org

ABD Kongre Kütüphanesi Koleksiyonlarında Türk Tarihi Kaynakları

loc2

Dünyanın en zengin kütüphanelerinden birisi olan Kongre Kütüphanesi dijital arşivciliğin de öncülerinden. 1994’de American Memory projesiyle başlayan dijital arşiv dünyanın en zengin dijital arşivlerinden birisi. Sadece ABD tarihiyle ilgili değil, tüm dünyadan milyonlarca belge içeriyor. Türkiye ile ilgili olarak  özellikle fotoğraf koleksiyonu açısından oldukça zengin.

Kongre Kütüphanesi dijital kaynaklarında, Türk Tarihiyle ilgili belge bulunan önemli konuları buraya çıkardım. Ama tabiki bu tam bir liste değil. Bu konular dışında da Türk Tarihiyle ilgili çok sayıda belge var.

  • II. Abdülhamid Fotoğraf Koleksiyonu

Sultan II. Abdülhamid’in fotoğraf arşivinden, o dönemde Türkiye’yi tanıtmak amacıyla ABD’ye gönderilen 1819 fotoğraf “Abdul Hamid II Collection” olarak kütüphane dijital arşivinde sunuluyor. Bunların önemli bir kısmı İstanbul fotoğrafı. İstanbul Üniversitesi bünyesinde bulunan ve 40 bine yakın fotoğraf içeren 2. Abdulhamit Fotoğraf Arşivinin henüz online kullanıma açılmamış olması, Kongre Kütüphanesinin koleksiyonunu değerli kılıyor. Koleksiyona şu web adresinden erişilebilir.

http://www.loc.gov/pictures/collection/ahii

  • Erken Cumhuriyet dönemi Türkiye fotoğrafları
  • ABD-Türkiye diplomatik ilişkileri. Türkiye’de görev yapan ABD’li diplomatlara ait kişisel arşivler.
  • 1. Dünya Savaşı fotoğrafları
  • 19. yüzyıl Ortadoğu fotoğrafları
  • Arkeolojik kazı alanları fotoğrafları
  • Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde Türkiye’de bulunmuş misyoner, eğitimci, gazeteci ve benzeri kişilere ait kayıtlar.
  • Kudüs’te bulunan Amerikan toplumuna ilişkin belgeler (1786-2007)

Web Adresi: http://www.loc.gov

Archnet Arşivi: İslam Dünyasında Mimari Yapılar ve Şehircilik

ar2

Ağa Han Kültür Vakfı (Aga Khan Trust for Culture) ile MIT’nin (Massachusetts Institute of Technology) ortak ptrojesi olan Archnet, İslam dünyasında mimarlık ve şehircilik  alanında dünyadaki en zengin dijital arşivlerinden birisi. Web sitesinde çoğunluğu görsel olmak üzere 100 bine yakın kaynak var. Türkiye ile ilgili de binlerce görsel içeriyor. Site tasarımı ve arama motoru oldukça nitelikli.

Web adresi: http://archnet.org