Orient Digital: Berlin Devlet Kütüphanesi Doğu El Yazmaları Koleksiyonu Dijital Ortamda

kiya
Akşemseddin’in oğlu olan, 15. yüzyılın önemli şairlerinden Hamdullah Hamdî’nin eseri Kıyafetnâme’nin Berlin Devlet Kütüphanesi dijital koleksiyonundaki nüshasından bir görünüm.

Berlin Devlet Kütüphanesi Avrupa’da Doğu el yazmaları ve nadir matbu eserleri açısından en zengin kütüphanelerden birisidir. 140 farklı dilde toplam 43000’e yakın eser bulunmaktadır. Kütüphane koleksiyonunda çok sayıda Türkçe el yazma eser bulunmaktadır.

Bu koleksiyonda yer alan eserler Orient Dijital isimli bir proje kapsamında dijitalleştirilmeye başlanmıştır. Şu an için 500’e yakın el yazma ve nadir eserin tam metin dijital kopyalarına web üzerinden erişilebilmektedir. Web sitesinde ayrıca koleksiyonda yer alan tüm eserlerin bibliyografik kayıtlarına ulaşmak mümkün.

Orient Dijital’de ayrıca el yazmalarda bulunan minyatür ve benzeri görsel ögelerden ayrı bir görsel koleksiyon oluşturulmuş. Buradan 8000’e yakın görsel dokümana ulaşmak mümkün. Bu görsellere web sitesinde “Book Art” (İngilizce dil seçeneğinde) bölümünden erişebilirsiniz.

Web adresi: http://orient-digital.staatsbibliothek-berlin.de/content/below/index.xml

Reklamlar

HathiTrust: Dünya Üniversitelerinin Kütüphaneleri Elinizin Altında

Resim1
HathiTrust’ta Fuzuli’nin Leyla ve Mecnun el yazması.

HathiTrust, Amerikan Üniversitelerinin öncülük ettiği, dünyanın birçok ülkesinden çok sayıda üniversite kütüphanesinin ve Internet Archive, Google (Google Books), Microsoft gibi kuruluşların desteklediği bir dijital kütüphane girişimi. 2008’de başlatılan projede, tam metin olarak sunulan kaynak sayısı 3 milyona yakın. Ayrıca Google Books’un desteğiyle, telif süresi henüz geçmemiş milyonlarca kaynağa sınırlı erişim sağlanabiliyor. Kaynakların büyük çoğunluğu kitap türü basılı eser olsa da, elyazma eser, eski harita, resmi rapor türü arşiv belgeleri gibi birinci el kaynaklar da içeriyor. Tüm kaynaklara herhangi bir üyelik gerekmeden web üzerinden ulaşılabiliyor.

HathiTrust, Türk tarihiyle ilgili yüzbinlerce kaynak içeriyor. Örneğin “Ottoman Empire” anahtar kelimesi ile yapılan genel taramada 200 bine yakın tam metin kaynak  çıkıyor.  Kısacası tarih araştırmacıları için eşsiz bir kütüphane.

Web Adresi: http://www.hathitrust.org

İSAM Kütüphanesi Dijital Kaynakları

1990’lı yıllarda İstanbul’da modern kütüphaneciliğin adı İSAM Kütüphanesiydi. Bugün de İSAM Kütüphanesi İstanbul’un en zengin ve en iyi hizmet veren kütüphanelerinden birisi. Dijital kaynaklar açısından da İSAM Kütüphanesi Türkiye’deki pek çok kütüphaneye göre oldukça iyi bir durumda. Tarih alanıyla ilgili çok sayıda dijital belge içeriyor.

Ancak İSAM Kütüphanesi’nin klasik kütüphanecilik konusundaki kalitesini dijital kütüphanecilik alanına taşıdığını söylemek oldukça zor. Kütüphanenin dijitalleşme politikası pek çok açıdan sorunlu:

  • Bütüncül bir dijital kütüphane ve tek bir dijital kaynaklar arayüzü ve arama motoru oluşturmak yerine farklı kaynaklar için farklı veri tabanları ve arayüzler oluşturulmuş.
  • Telif sorunu olmayan tüm kaynakları kapsayan genel bir dijitalleştirme politikası yok.  Dolayısıyla dijital koleksiyonların sürekli zenginleşmesi söz konusu değil.
  • Arama motorları kullanışlı değil. Metin içi arama yapılamıyor.
  • Web sitesi yeterince kullanıcı dostu değil. Mesela veri tabanlarının hangilerinin sadece katalog bilgisini verdiğini, hangilerinin tam metin dijital kaynak sağladığını anlamak için her birini tek tek karıştırmak gerekiyor.

Her şeye rağmen tekrar belirtelim, Türkiye ortalamasına göre kütüphanenin dijitalleşme çabaları takdire şayan. Umarız bir dönem modern kütüphaneciliğin markası olan İSAM Kütüphanesi dijital kütüphanecilik alanında da örnek olacak daha kaliteli bir yaklaşım ve uygulamayı hayata geçirir.

İSAM Kütüphanesi Dijital Kaynaklarında bulabileceğiniz kaynak türleri şunlar:

  • İstanbul Kadı Sicilleri: İSAM tarafından yayınlanan İstanbul bölgesi kadı sicillerinden 40 defterin e-kitap versiyonları web sitesinde veriliyor. Kadı Sicillerinin hem orijinal, hem de latin harflerine transkript edilmiş versiyonu var.

           Web adresi: http://www.kadisicilleri.org

  • Osmanlı Dönemi Süreli Yayınlardan Makaleler: Osmanlı dönemi dergilerinden İslami ilimler, tarih, edebiyat gibi alanlarla ilgili makaleler.

            Web adresi: http://ktp.isam.org.tr/?url=makaleosm/findrecords.php

  • Osmanlı Dönemi Risaleleri: Osmanlı dönemine ait el yazma veya matbu risale tarzında yazılmış farklı konulardaki eserler.

            Web Adresi: http://ktp.isam.org.tr/?url=risaleosm

  • Osmanlı Salnameleri 

           Web Adresi: http://isamveri.org/?url=salname

Web Adresi (Ana Sayfa): http://www.isam.org.tr

Fransa Milli Kütüphanesi Dijital Koleksiyonlarında Türk Tarihi Kaynakları

N8625289_JPEG_1_1DM
1740 yılında yenilenen Osmanlı-Fransız Kapitülasyon Anlaşmasının Fransa’da 1741 yılında Kraliyet Matbaasında basılmış versiyonunun ilk sayfası. Fransa Milli Kütüphanesi Gallica Dijital Kütüphanesi Koleksiyonundan

Fransa Milli Kütüphanesi’nin projesi olan Gallica Dijital Kütüphanesi dünyanın en zengin ve en gelişmiş dijital kütüphanelerinden birisi. Sadece Fransız Milli Kütüphanesi’nden değil, Fransa’da bulunan pek çok diğer kütüphane, müze ve arşiv kurumundan belge içeriyor. Milyonlarca belge içeren zengin dijital koleksiyonlarının yanı sıra, yüksek piksel boyutlarında belge indirmeye izin vermesi, iyi dizayn edilmiş ara yüzü, iyi çalışan gelişmiş arama motoru, belgelerle ilgili ayrıntılı bilgi vermesi, İngilizce dahil beş dil seçeneği  ve hızlı çalışan web sitesi ile gerçekten türünün dünya çapındaki en iyi örneklerinden birisi. Yararlanmak için üye olmaya gerek yok. Doğrudan tüm koleksiyonlara erişilebiliyor.

Türk tarihçileri açısından Gallica vazgeçilmez bir kaynak. Çünkü gerek Fransa ile olan tarihi ilişkiler, gerekse Fransa’nın oryantalizm geleneği sebebiyle Türkiye ve Türk tarihiyle ilgili çok sayıda belge barındırmaktadır.

Gallica’da Türk Tarihiyle ilgili konular ve belge türlerinden bazıları şunlar:

  • Osmanlı-Fransız ilişkileriyle ilgili arşiv belgeleri, görseller ve matbu eserler
  • Balkan Savaşları ve 1. Dünya Savaşıyla ilgili yazılı ve görsel belgeler
  • Osmanlı el yazmaları
  • Eski haritalar (15.yy-20.yy)
  • Fransız basınında Osmanlı ve Türkiye
  • Fransız Seyyahlara ait Seyahatnameler
  • Gravür, resim, karikatür ve fotoğraf türlerinde görseller
  • Türkiye ve Osmanlı Tarihiyle ilgili telif süreleri geçmiş matbu eserler
  • Arkeolojik kazılarla ilgili belgeler, görseller, matbu eserler

Web Adresi: http://gallica.bnf.fr 

IRCICA Farabi Dijital Kütüphanesi

ircica

IRCICA tarafından hazırlanan Farabi Dijital Kütüphanesi ülkemizdeki uygulamalar içerisinde “Dijital Kütüphane” unvanını gerçekten hakkeden ender projelerden birisi. İyi dizayn edilmiş kullanışlı bir arayüzü ve filtreleme araçlarıyla desteklenmiş gelişmiş arama motoru var. Ayrıca sadece pdf formatında kitap değil, fotoğraf, harita ve benzeri türlerde belgeler içeriyor.

Ancak  önemli bir kusuru var oldukça yavaş çalışıyor.  Kusur sayılmasa da, bir diğer nokta içerdiği belge sayısının bir “dijital kütüphane” için biraz az olması.  Sitede verilen bilgiye göre toplam 700 civarında kitap ve 18.000 civarında diğer belgelerden içeriyor. Umarız bu güzel projenin içeriği kısa sürede daha da zenginleşir.

Farabi Dijital Kütüphanesinde bulunan belge türlerinin bazıları şunlar: Salnameler, Osmanlı dönemi basını, el yazma Kuran-ı Kerim, hat eserleri, Osmanlı dönemine ait fotoğraflar ve haritalar.

Web adresi: http://e-library.ircica.org