Koç Üniversitesi Kütüphanesi Dijital Kaynakları

koc

Gelişmiş ülkelerde üniversite kütüphanelerinin büyük çoğunluğunun giriştiği dijitalleşme hamlesi ülkemizde maalesef geniş ölçüde kabul görmüş bir olgu değil. Özellikle büyük ve köklü devlet üniversitelerinin bu konudaki ufuksuz ve gayretsiz tutumları ülkemizde kitabın ve bilginin paylaşılması açısından önemli bir handikap oluşturuyor. Bu durum maalesef üniversite kütüphaneleriyle de sınırlı değil. Bilgi ve belgenin web üzerinden açık erişime açılması açısından diğer ilgili devlet kurumlarının (arşivler, müzeler, kütüphaneler vs.) ilgisi ve gayreti son derece sınırlı.

Neyse ki çoğunluğu özel sektörden olmak üzere bazı güzel örnekler var. Üniversite kütüphaneleri bazında, Koç  Üniversitesi Kütüphanesi Dijital Koleksiyonları güzel bir örnek. Kullanışlı bir arayüz ve etkin bir arama motoru ile farklı nitelikte binlerce dijital kaynak bir araya getirilmiş. Herhangi bir kısıtlama olmaksızın ve üyelik gerekmeden kaynaklara erişilebiliyor.

Ana koleksiyonlar şöyle:

Hatice Gonnet-Bağana, Hittite Collection: Hitit tarihi ile ilgili 10.000’den fazla belge.

Josephine Powell Slide Collection: Josephine Powell tarafından oluşturulan Anadolu kültür ve tarihi mirasına ilişkin görsel arşiv. 20000’e yakın dijital belge içeriyor.

Koç University Manuscript Collection:  Büyük çoğunluğu Osmanlı dönemine ait 261 yazma eser.

VEKAM Locloud Collection: Ankara Tarihi ile ilgili görseller.

İstanbul’un Sesleri – The Soundscape of Istanbul: İstanbul’da kamusal alanlarda yakın dönemde kaydedilmiş sesler.

 

Web Adresi: http://digitalcollections.library.ku.edu.tr/cdm

Reklamlar

Osmanlı Kitabeleri Web’de

okp

Tokyo Üniversitesi ve Türk Tarih Kurumu’nun desteğiyle yürütülen Osmanlı Kitabeleri Projesi Osmanlı eserlerinin kitabelerini içeren dijital veri tabanı oluşturmayı amaçlıyor. Şu ana kadar Türkiye’de bulunan eserlerden 1756 kitabe veri tabanına eklenmiş. Kitabelerin Latin harflerine transkripsiyonu da yapılmış. Ayrıca eserlerle ilgili fotoğraflar da var. Arama motoru gayet kullanışlı. Tarihçiler ve tarih eğitimcileri için değerli bir kaynak ve dijital tarih açısından örnek bir proje.

Web adresi: http://www.ottomaninscriptions.com

İBB Atatürk Kitaplığı Dijital Koleksiyonları

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Türkiye’de devlet kütüphaneleri arasında dijitalleşmenin önemini anlamış ve bu yönde önemli bir mesafe almış nadir kütüphanelerden birisi. Kütüphanelerin büyük çoğunluğu dijitalleştirmeyi az sayıda koleksiyonla sınırlarken (genelde el yazmalar ve nadir eserler) Atatürk Kitaplığı, İstanbul Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen sistemli bir dijitalleştirme politikası sürdürüyor. Sonuç olarak, dijital koleksiyonu diğer kütüphanelere göre çok daha zengin. Kütüphanenin birinci el kaynaklar açısıdan zengin koleksiyonu bu durumu tarihçiler açısından daha da kıymetli hale getiriyor.

Atatürk Kitaplığının dijital koleksiyonlarının eleştirilecek yönleri de yok değil:

  • Türkiye’deki dijital kütüphanelerin genel sorunu olan kullanıcı dostu arayüz ve etkin arama motoru sorunu burada da var. Türkiye’de kütüphanelerin büyük çoğunluğu tarafından kullanılan YORDAM yazılımı katalog tarama için iyi bir program olabilir. Ancak dijital kütüphanecilik için kesinlikle yeterli değil.
  • Sayfaların ortalarına büyük bir kütüphane logosu yerleştirilmiş.  Böyle bir şeye hiç gerek yok.
  • Kitapların birçoğunda ikişer sayfa halinde tarama yapılmış. E-Kitap normlarına uygun olmadığı gibi, kullanıcılar açısından çok pratik değil.
  • Kartpostal gibi görsel kaynaklar resim dosyası formatlarında (JPEG vs.) değil, sadece PDF olarak veriliyor.

İBB Atatürk Kitaplığı Dijital Koleksiyonlarında bulabileceğiniz kaynak türlerinden bazıları şunlar:

  • Elyazma eserler
  • Nadir matbu eserler
  • Osmanlı dönemi süreli yayınları
  • Kartpostallar
  • İstanbul haritaları
  • İstanbul Belediyesiyle ilgili belgeler

Web Adresi: http://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/ataturkkitapligi/index.php

İSAM Kütüphanesi Dijital Kaynakları

1990’lı yıllarda İstanbul’da modern kütüphaneciliğin adı İSAM Kütüphanesiydi. Bugün de İSAM Kütüphanesi İstanbul’un en zengin ve en iyi hizmet veren kütüphanelerinden birisi. Dijital kaynaklar açısından da İSAM Kütüphanesi Türkiye’deki pek çok kütüphaneye göre oldukça iyi bir durumda. Tarih alanıyla ilgili çok sayıda dijital belge içeriyor.

Ancak İSAM Kütüphanesi’nin klasik kütüphanecilik konusundaki kalitesini dijital kütüphanecilik alanına taşıdığını söylemek oldukça zor. Kütüphanenin dijitalleşme politikası pek çok açıdan sorunlu:

  • Bütüncül bir dijital kütüphane ve tek bir dijital kaynaklar arayüzü ve arama motoru oluşturmak yerine farklı kaynaklar için farklı veri tabanları ve arayüzler oluşturulmuş.
  • Telif sorunu olmayan tüm kaynakları kapsayan genel bir dijitalleştirme politikası yok.  Dolayısıyla dijital koleksiyonların sürekli zenginleşmesi söz konusu değil.
  • Arama motorları kullanışlı değil. Metin içi arama yapılamıyor.
  • Web sitesi yeterince kullanıcı dostu değil. Mesela veri tabanlarının hangilerinin sadece katalog bilgisini verdiğini, hangilerinin tam metin dijital kaynak sağladığını anlamak için her birini tek tek karıştırmak gerekiyor.

Her şeye rağmen tekrar belirtelim, Türkiye ortalamasına göre kütüphanenin dijitalleşme çabaları takdire şayan. Umarız bir dönem modern kütüphaneciliğin markası olan İSAM Kütüphanesi dijital kütüphanecilik alanında da örnek olacak daha kaliteli bir yaklaşım ve uygulamayı hayata geçirir.

İSAM Kütüphanesi Dijital Kaynaklarında bulabileceğiniz kaynak türleri şunlar:

  • İstanbul Kadı Sicilleri: İSAM tarafından yayınlanan İstanbul bölgesi kadı sicillerinden 40 defterin e-kitap versiyonları web sitesinde veriliyor. Kadı Sicillerinin hem orijinal, hem de latin harflerine transkript edilmiş versiyonu var.

           Web adresi: http://www.kadisicilleri.org

  • Osmanlı Dönemi Süreli Yayınlardan Makaleler: Osmanlı dönemi dergilerinden İslami ilimler, tarih, edebiyat gibi alanlarla ilgili makaleler.

            Web adresi: http://ktp.isam.org.tr/?url=makaleosm/findrecords.php

  • Osmanlı Dönemi Risaleleri: Osmanlı dönemine ait el yazma veya matbu risale tarzında yazılmış farklı konulardaki eserler.

            Web Adresi: http://ktp.isam.org.tr/?url=risaleosm

  • Osmanlı Salnameleri 

           Web Adresi: http://isamveri.org/?url=salname

Web Adresi (Ana Sayfa): http://www.isam.org.tr

Digital SSM: Sakıp Sabancı Müzesi Dijital Koleksiyonları

ssm

Türkiye’deki dijital müze örneklerinin çoğunluğu panoramik fotoğraflama yöntemiyle hazırlanıyor. Bu durumda web ortamında müzeyi ziyaret etseniz de, müze koleksiyonlarına ayrı dosyalar olarak erişme imkanınız yok. Dolayısıyla bu tür müzeler sanal gezinti ötesinde pek bir işe yaramıyor. Dünyadaki trend dijital müzecilik anlayışında ise, amaç sadece müzeyi gezdirmek değil, müze koleksiyonlarını bir bilgi ve kültür kaynağı olarak kamuoyunun istifadesine sunmak. Bu anlayışla hazırlanan müzeler dijital arşiv niteliğini taşıyor.

Sakıp Sabancı Müzesi yenilikçi yaklaşımla hazırlanmış dijital müzelerin Türkiye’deki nadir temsilcilerinden birisi. Gerçekten Türkiye için öncü sayılabilecek bir çalışmaya imza atılmış. Proje sona erdiğinde müze arşivinde yer alan tüm kaynakların (80 bine yakın) web ortamına aktarılması hedefleniyor. Kullanışlı bir arama motoru var. Arama motoru sonuçlarından anlaşıldığına göre, şu an itibariyle 30 binden fazla belge web sitesine aktarılmış durumda.

Tüm olumlu yönlerinin yanında, Digital SSM’nin bir önemli eksiği var. Belgeler hakkında verilen bilgiler genellikle yetersiz. Bu tür projelerin en önemli işlevi güvenilir belgenin yanı sıra, belge ile ilgili güvenilir ve doyurucu bilgi sunmak.  Kullanıcılar açısından bir diğer sorun, görsellerin oldukça düşük bir piksel boyutunda indirilebilmesi. Ama telif hakları açısından düşünüldüğünde bu anlaşılır bir durum.

Digital SSM’den şu tür kaynaklara ulaşabilirsiniz:

  • Hat Sanatı örnekleri
  • El yazma kitaplar ve kitap sanatları (özellikle el yazma Kuran-ı Kerimler)
  • Sanat Resimleri
  • Abidin Dino Arşivi
  • Emirgan Arşivi (Emirgan ve çevresinin doğal, sosyal, kültürel yapısıyla ilgili fotoğraflar)

Web Adresi: http://www.digitalssm.org

Marmara Üniversitesi Kütüphanesi Nadir Eserler Koleksiyonu

Kütüphane koleksiyonlarını dijitalleştirmesi son yıllarda Türk üniversitelerinin gündemine (nihayet!) girmeye başladı. Bu üniversitelerden birisi olan Marmara Üniversitesi, kütüphane koleksiyonlarında bulunan nadir eserleri dijitalleştirerek tüm İnternet kullanıcılarının hizmetine açtı. Üniversite web sitesinde verilen bilgiye göre, toplam 1964 yazma eser, 6781 eski harfli basma eser ve 581 Latin harfli nadir eser koleksiyona kazandırılmış durumda. Dijital Koleksiyonlar Üniversitenin kütüphane katalogu (Yordam) üzerinden sunuluyor.  Online kayıt yaptıran tün İnternet kullanıcıları kolayca koleksiyonlara erişebilir.

Web Adresi: http://katalog.marmara.edu.tr

SALT Dijital Arşivi: Garanti Bankası’ndan Önemli Bir Kültür Hizmeti

Garanti Bankası bünyesindeki müze ve kültür merkezlerini bünyesinde barındıran SALT’ın dijital arşivi Türkiye’de dijital kütüphaneciliğin az sayıdaki iyi örneklerinden birisi. SALT arşivinde ve kütüphanesinde bulunan binlerce belge online olarak paylaşılıyor.

Ancak bazı “kusurları” da yok değil. Web sitesinin tasarımı ve arayüzü çok iyi değil. Çok daha kullanışlı bir tasarım olabilirdi. Ayrıca, kaynakların önemli bir kısmına erişim kısıtlı. Belgeyi görebiliyorsunuz, ancak büyük boyutta görüntülemek için üye olarak giriş yapmak gerekiyor. Siteye üye olmak için herhangi bir bilgi verilmiyor (ya da ben bulamadım).

SALT Dijital Arşivinde bulunan koleksiyonlardan bazıları şunlar:

  • Osmanlı Bankası Arşivi
  • Süreli yayınlardan belgeler (Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi)
  • Girit Arşivi
  • Sanatçılar ve eserleri
  • Mimari eserler ve tasarım
  • Feridun Fazıl Tülbentçi Koleksiyonu
  • Osmanlı Devletinde Fransızca Basın
  • Şehir fotoğrafları
  • Şehir haritaları (çoğunluğu İstanbul)

Web adresi: http://saltresearch.org