Koç Üniversitesi Kütüphanesi Dijital Kaynakları

koc

Gelişmiş ülkelerde üniversite kütüphanelerinin büyük çoğunluğunun giriştiği dijitalleşme hamlesi ülkemizde maalesef geniş ölçüde kabul görmüş bir olgu değil. Özellikle büyük ve köklü devlet üniversitelerinin bu konudaki ufuksuz ve gayretsiz tutumları ülkemizde kitabın ve bilginin paylaşılması açısından önemli bir handikap oluşturuyor. Bu durum maalesef üniversite kütüphaneleriyle de sınırlı değil. Bilgi ve belgenin web üzerinden açık erişime açılması açısından diğer ilgili devlet kurumlarının (arşivler, müzeler, kütüphaneler vs.) ilgisi ve gayreti son derece sınırlı.

Neyse ki çoğunluğu özel sektörden olmak üzere bazı güzel örnekler var. Üniversite kütüphaneleri bazında, Koç  Üniversitesi Kütüphanesi Dijital Koleksiyonları güzel bir örnek. Kullanışlı bir arayüz ve etkin bir arama motoru ile farklı nitelikte binlerce dijital kaynak bir araya getirilmiş. Herhangi bir kısıtlama olmaksızın ve üyelik gerekmeden kaynaklara erişilebiliyor.

Ana koleksiyonlar şöyle:

Hatice Gonnet-Bağana, Hittite Collection: Hitit tarihi ile ilgili 10.000’den fazla belge.

Josephine Powell Slide Collection: Josephine Powell tarafından oluşturulan Anadolu kültür ve tarihi mirasına ilişkin görsel arşiv. 20000’e yakın dijital belge içeriyor.

Koç University Manuscript Collection:  Büyük çoğunluğu Osmanlı dönemine ait 261 yazma eser.

VEKAM Locloud Collection: Ankara Tarihi ile ilgili görseller.

İstanbul’un Sesleri – The Soundscape of Istanbul: İstanbul’da kamusal alanlarda yakın dönemde kaydedilmiş sesler.

 

Web Adresi: http://digitalcollections.library.ku.edu.tr/cdm

Reklamlar

Osmanlı Kitabeleri Web’de

okp

Tokyo Üniversitesi ve Türk Tarih Kurumu’nun desteğiyle yürütülen Osmanlı Kitabeleri Projesi Osmanlı eserlerinin kitabelerini içeren dijital veri tabanı oluşturmayı amaçlıyor. Şu ana kadar Türkiye’de bulunan eserlerden 1756 kitabe veri tabanına eklenmiş. Kitabelerin Latin harflerine transkripsiyonu da yapılmış. Ayrıca eserlerle ilgili fotoğraflar da var. Arama motoru gayet kullanışlı. Tarihçiler ve tarih eğitimcileri için değerli bir kaynak ve dijital tarih açısından örnek bir proje.

Web adresi: http://www.ottomaninscriptions.com

Osmanlı Devleti Brüksel Elçiliği Evrakı (1849-1914) On-line Erişimde

resim 1
Antwerp Üniversitesi Dijital Kaynaklarından Osmanlı Devleti Brüksel Elçiliği evrakına (1849-1914) erişebilirsiniz.

Antwerp Üniversitesinin yürüttüğü proje sonucunda Osmanlı’nın Brüksel (Belçika) Elçiliğine ait belgelere açık kaynak olarak web’den ulaşabiliyoruz. “Ottoman Diplomats: Letters from the Imperial Legation in Brussels (1849–1914)” adı altında oluşturulan dijital arşiv, Elçiliğin tüm evrakını kapsamasa da önemli miktarda (5000’e yakın) belge içeriyor. Belgeler daha çok Brüksel’le İstanbul arasındaki yazışmalardan (mektup formatında, yaklaşık 1000 belge) ve büyük çoğunluğu  fotoğraf olmak üzere görsel belgelerden (yaklaşık 4000 görsel) oluşuyor.  Belgelerin büyük çoğunluğu Başbakanlık Osmanlı Arşivinden alınma. Dijital belgelerin görsel kalitesi üst düzeyde.

Web Adresi: http://dighum.uantwerpen.be/ottomandiplomats

İBB Atatürk Kitaplığı Dijital Koleksiyonları

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Türkiye’de devlet kütüphaneleri arasında dijitalleşmenin önemini anlamış ve bu yönde önemli bir mesafe almış nadir kütüphanelerden birisi. Kütüphanelerin büyük çoğunluğu dijitalleştirmeyi az sayıda koleksiyonla sınırlarken (genelde el yazmalar ve nadir eserler) Atatürk Kitaplığı, İstanbul Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen sistemli bir dijitalleştirme politikası sürdürüyor. Sonuç olarak, dijital koleksiyonu diğer kütüphanelere göre çok daha zengin. Kütüphanenin birinci el kaynaklar açısıdan zengin koleksiyonu bu durumu tarihçiler açısından daha da kıymetli hale getiriyor.

Atatürk Kitaplığının dijital koleksiyonlarının eleştirilecek yönleri de yok değil:

  • Türkiye’deki dijital kütüphanelerin genel sorunu olan kullanıcı dostu arayüz ve etkin arama motoru sorunu burada da var. Türkiye’de kütüphanelerin büyük çoğunluğu tarafından kullanılan YORDAM yazılımı katalog tarama için iyi bir program olabilir. Ancak dijital kütüphanecilik için kesinlikle yeterli değil.
  • Sayfaların ortalarına büyük bir kütüphane logosu yerleştirilmiş.  Böyle bir şeye hiç gerek yok.
  • Kitapların birçoğunda ikişer sayfa halinde tarama yapılmış. E-Kitap normlarına uygun olmadığı gibi, kullanıcılar açısından çok pratik değil.
  • Kartpostal gibi görsel kaynaklar resim dosyası formatlarında (JPEG vs.) değil, sadece PDF olarak veriliyor.

İBB Atatürk Kitaplığı Dijital Koleksiyonlarında bulabileceğiniz kaynak türlerinden bazıları şunlar:

  • Elyazma eserler
  • Nadir matbu eserler
  • Osmanlı dönemi süreli yayınları
  • Kartpostallar
  • İstanbul haritaları
  • İstanbul Belediyesiyle ilgili belgeler

Web Adresi: http://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/ataturkkitapligi/index.php

Fransa Milli Kütüphanesi Dijital Koleksiyonlarında Türk Tarihi Kaynakları

N8625289_JPEG_1_1DM
1740 yılında yenilenen Osmanlı-Fransız Kapitülasyon Anlaşmasının Fransa’da 1741 yılında Kraliyet Matbaasında basılmış versiyonunun ilk sayfası. Fransa Milli Kütüphanesi Gallica Dijital Kütüphanesi Koleksiyonundan

Fransa Milli Kütüphanesi’nin projesi olan Gallica Dijital Kütüphanesi dünyanın en zengin ve en gelişmiş dijital kütüphanelerinden birisi. Sadece Fransız Milli Kütüphanesi’nden değil, Fransa’da bulunan pek çok diğer kütüphane, müze ve arşiv kurumundan belge içeriyor. Milyonlarca belge içeren zengin dijital koleksiyonlarının yanı sıra, yüksek piksel boyutlarında belge indirmeye izin vermesi, iyi dizayn edilmiş ara yüzü, iyi çalışan gelişmiş arama motoru, belgelerle ilgili ayrıntılı bilgi vermesi, İngilizce dahil beş dil seçeneği  ve hızlı çalışan web sitesi ile gerçekten türünün dünya çapındaki en iyi örneklerinden birisi. Yararlanmak için üye olmaya gerek yok. Doğrudan tüm koleksiyonlara erişilebiliyor.

Türk tarihçileri açısından Gallica vazgeçilmez bir kaynak. Çünkü gerek Fransa ile olan tarihi ilişkiler, gerekse Fransa’nın oryantalizm geleneği sebebiyle Türkiye ve Türk tarihiyle ilgili çok sayıda belge barındırmaktadır.

Gallica’da Türk Tarihiyle ilgili konular ve belge türlerinden bazıları şunlar:

  • Osmanlı-Fransız ilişkileriyle ilgili arşiv belgeleri, görseller ve matbu eserler
  • Balkan Savaşları ve 1. Dünya Savaşıyla ilgili yazılı ve görsel belgeler
  • Osmanlı el yazmaları
  • Eski haritalar (15.yy-20.yy)
  • Fransız basınında Osmanlı ve Türkiye
  • Fransız Seyyahlara ait Seyahatnameler
  • Gravür, resim, karikatür ve fotoğraf türlerinde görseller
  • Türkiye ve Osmanlı Tarihiyle ilgili telif süreleri geçmiş matbu eserler
  • Arkeolojik kazılarla ilgili belgeler, görseller, matbu eserler

Web Adresi: http://gallica.bnf.fr 

Arachne: Alman Arkeoloji Enstitüsü Dijital Veri Tabanı

image (3)
1850’lerde Galata Civarı: Alman Arkeoloji Enstitüsü Arşivinden

Köln Üniversitesi Arkeoloji Enstitüsü ile Alman Arkeoloji Enstitüsünün ortak projesi olan Arachne dijital veri tabanı Akdeniz ve Ön Asya eski uygarlıkları konusunda dünyanın en geniş dijital arşivlerinden birisi. Fotoğrafların yanı sıra, mimari plan, kroki gibi görsel belgeler, arkeoloji alanında eski basım kitaplar (telif süreleri geçen) gibi kaynaklar içeriyor.

Bu dijital arşiv Türkiye açısından özel bir önem arz ediyor. Çünkü Alman Arkeoloji Enstitüsü’nün  İstanbul şubesinin arşivini de içeriyor. Bu arşiv sadece Eski Çağ Anadolu Uygarlıkları açısından değil,  Türkiye’nin tüm tarihi mimarisi açısından önemli. Alman Arkeoloji Enstitüsü’nde bulunan 19. ve 20 yüzyıla ait Türkiye fotoğrafları, başta Bizans ve Osmanlı eserleri olmak üzere tarihi mimarinin Osmanlı son dönemi ve Cumhuriyet’in ilk dönemlerindeki durumunu yansıtan en önemli görsel arşivlerden birisi.

Arachne’dan yararlanmak için üye olmak gerekiyor. Üyelik otomatik değil. Web ortamında gerekli bilgileri doldurduktan sonra, bir-iki gün içerisinde e-maille başvurunuzun kabul edilip edilmediği bildiriliyor.

Kullanıcı arayüzü daha çok araştırmacılara yönelik olarak hazırlanmış. Gelişmiş arama motoru başlangıçta biraz karmaşık gelebilir.

Kullanıcılar açısından bir olumsuz durum, görsellerde copyright meselesinin biraz abartılmış olması. Üstteki resimde de görüldüğü gibi, görselin sol alt köşesinde Alman Arkeoloji Enstitüsünün amblemi olan büyükçe bir aslan figürü yer alıyor. Üstte de “not for publication (c) reserved” notu var. Bu durum anlaşılır olsa da, o kadar büyük bir logo koymalarına gerek yok. Zaten görsellerin piksel boyutları da çok büyük değil. Dolayısıyla eğitim ve araştırma amaçları dışında kullanıma pek uygun değil görseller. Bu arada, fotoğrafların temiz ve büyük boyutlu versiyonları ücret karşılığı satın alınabiliyor.

Web Adresi: http://arachne.uni-koeln.de/drupal

Digital SSM: Sakıp Sabancı Müzesi Dijital Koleksiyonları

ssm

Türkiye’deki dijital müze örneklerinin çoğunluğu panoramik fotoğraflama yöntemiyle hazırlanıyor. Bu durumda web ortamında müzeyi ziyaret etseniz de, müze koleksiyonlarına ayrı dosyalar olarak erişme imkanınız yok. Dolayısıyla bu tür müzeler sanal gezinti ötesinde pek bir işe yaramıyor. Dünyadaki trend dijital müzecilik anlayışında ise, amaç sadece müzeyi gezdirmek değil, müze koleksiyonlarını bir bilgi ve kültür kaynağı olarak kamuoyunun istifadesine sunmak. Bu anlayışla hazırlanan müzeler dijital arşiv niteliğini taşıyor.

Sakıp Sabancı Müzesi yenilikçi yaklaşımla hazırlanmış dijital müzelerin Türkiye’deki nadir temsilcilerinden birisi. Gerçekten Türkiye için öncü sayılabilecek bir çalışmaya imza atılmış. Proje sona erdiğinde müze arşivinde yer alan tüm kaynakların (80 bine yakın) web ortamına aktarılması hedefleniyor. Kullanışlı bir arama motoru var. Arama motoru sonuçlarından anlaşıldığına göre, şu an itibariyle 30 binden fazla belge web sitesine aktarılmış durumda.

Tüm olumlu yönlerinin yanında, Digital SSM’nin bir önemli eksiği var. Belgeler hakkında verilen bilgiler genellikle yetersiz. Bu tür projelerin en önemli işlevi güvenilir belgenin yanı sıra, belge ile ilgili güvenilir ve doyurucu bilgi sunmak.  Kullanıcılar açısından bir diğer sorun, görsellerin oldukça düşük bir piksel boyutunda indirilebilmesi. Ama telif hakları açısından düşünüldüğünde bu anlaşılır bir durum.

Digital SSM’den şu tür kaynaklara ulaşabilirsiniz:

  • Hat Sanatı örnekleri
  • El yazma kitaplar ve kitap sanatları (özellikle el yazma Kuran-ı Kerimler)
  • Sanat Resimleri
  • Abidin Dino Arşivi
  • Emirgan Arşivi (Emirgan ve çevresinin doğal, sosyal, kültürel yapısıyla ilgili fotoğraflar)

Web Adresi: http://www.digitalssm.org