Koç Üniversitesi Kütüphanesi Dijital Kaynakları

koc

Gelişmiş ülkelerde üniversite kütüphanelerinin büyük çoğunluğunun giriştiği dijitalleşme hamlesi ülkemizde maalesef geniş ölçüde kabul görmüş bir olgu değil. Özellikle büyük ve köklü devlet üniversitelerinin bu konudaki ufuksuz ve gayretsiz tutumları ülkemizde kitabın ve bilginin paylaşılması açısından önemli bir handikap oluşturuyor. Bu durum maalesef üniversite kütüphaneleriyle de sınırlı değil. Bilgi ve belgenin web üzerinden açık erişime açılması açısından diğer ilgili devlet kurumlarının (arşivler, müzeler, kütüphaneler vs.) ilgisi ve gayreti son derece sınırlı.

Neyse ki çoğunluğu özel sektörden olmak üzere bazı güzel örnekler var. Üniversite kütüphaneleri bazında, Koç  Üniversitesi Kütüphanesi Dijital Koleksiyonları güzel bir örnek. Kullanışlı bir arayüz ve etkin bir arama motoru ile farklı nitelikte binlerce dijital kaynak bir araya getirilmiş. Herhangi bir kısıtlama olmaksızın ve üyelik gerekmeden kaynaklara erişilebiliyor.

Ana koleksiyonlar şöyle:

Hatice Gonnet-Bağana, Hittite Collection: Hitit tarihi ile ilgili 10.000’den fazla belge.

Josephine Powell Slide Collection: Josephine Powell tarafından oluşturulan Anadolu kültür ve tarihi mirasına ilişkin görsel arşiv. 20000’e yakın dijital belge içeriyor.

Koç University Manuscript Collection:  Büyük çoğunluğu Osmanlı dönemine ait 261 yazma eser.

VEKAM Locloud Collection: Ankara Tarihi ile ilgili görseller.

İstanbul’un Sesleri – The Soundscape of Istanbul: İstanbul’da kamusal alanlarda yakın dönemde kaydedilmiş sesler.

 

Web Adresi: http://digitalcollections.library.ku.edu.tr/cdm

Reklamlar

Orient Digital: Berlin Devlet Kütüphanesi Doğu El Yazmaları Koleksiyonu Dijital Ortamda

kiya
Akşemseddin’in oğlu olan, 15. yüzyılın önemli şairlerinden Hamdullah Hamdî’nin eseri Kıyafetnâme’nin Berlin Devlet Kütüphanesi dijital koleksiyonundaki nüshasından bir görünüm.

Berlin Devlet Kütüphanesi Avrupa’da Doğu el yazmaları ve nadir matbu eserleri açısından en zengin kütüphanelerden birisidir. 140 farklı dilde toplam 43000’e yakın eser bulunmaktadır. Kütüphane koleksiyonunda çok sayıda Türkçe el yazma eser bulunmaktadır.

Bu koleksiyonda yer alan eserler Orient Dijital isimli bir proje kapsamında dijitalleştirilmeye başlanmıştır. Şu an için 500’e yakın el yazma ve nadir eserin tam metin dijital kopyalarına web üzerinden erişilebilmektedir. Web sitesinde ayrıca koleksiyonda yer alan tüm eserlerin bibliyografik kayıtlarına ulaşmak mümkün.

Orient Dijital’de ayrıca el yazmalarda bulunan minyatür ve benzeri görsel ögelerden ayrı bir görsel koleksiyon oluşturulmuş. Buradan 8000’e yakın görsel dokümana ulaşmak mümkün. Bu görsellere web sitesinde “Book Art” (İngilizce dil seçeneğinde) bölümünden erişebilirsiniz.

Web adresi: http://orient-digital.staatsbibliothek-berlin.de/content/below/index.xml

Princeton Üniversitesi İslam Dünyası Yazmaları Dijital Kütüphanesi

pr
Kitab-ı Tevarih-i  Selatin-i Âl-i Osman (16. yüzyıl anonim kroniği).  Princeton Üniversitesi İslam Dünyasi Yazmaları Dijital Kütüphanesinden.

Princeton Üniversitesi İslam Dünyasi Yazmaları Dijital Kütüphanesi İslam dünyası tarih kaynakları alanında öncü dijital projelerden birisidir. Web sitesinin ara yüzünde ve kütüphanenin içeriğinde çok fazla bir geliştirme yapılmamış olsa da, hala önemli bir dijital kaynak. Çok sayıda Türkçe (Osmanlı dönemi), Arapça ve Farsça yazma esere tam metin olarak erişebilirsiniz.

Web Adresi: http://library.princeton.edu/projects/islamic

Walters Art Museum İslam Dünyası El Yazmaları Koleksiyonu Online Erişimde

aa
Walters Art Museum web sitesinde Piri Reis’in Kitab-ı Bahriye’sinden bir sayfa.

Baltimore’da (ABD) bulunan Walters Art Museum dünyanın  farlı bölgelerinden eserler içeren önemli bir müzedir. Müzenin Doğu el yazmaları koleksiyonunda bulunun eserlerin tam metin dijital kopyalarına web üzerinden erişilebiliyor. Osmanlı, Safevi ve Babürler dönemlerine ait eserler çoğunlukta. Özellikle minyatür içeren kitapların ağırlıkta olması koleksiyonu daha da değerli kılıyor.

Koleksiyonda bulunan önemli eserlerin bazıları şunlar:

Kitab-ı Bahriye (Piri Reis):  http://art.thewalters.org/files/pdf/W658.pdf

İskendernâme (Ahmedî): http://art.thewalters.org/files/pdf/W664.pdf

Hamse-i Atâyî ( Nev’izâde Atâyî):  http://art.thewalters.org/files/pdf/W666.pdf

Babürname (Babür Şah):   http://art.thewalters.org/files/pdf/W596.pdf

Şahname (Firdevsi):  http://art.thewalters.org/files/pdf/W601.pdf

Timurnâme (Hatifi):  http://art.thewalters.org/files/pdf/W648.pdf

Tüm eserler için İslam dünyası el yazmaları koleksiyonu web adresi: http://art.thewalters.org/browse/category/islamic-manuscripts

Bulgaristan Milli Kütüphanesinde Osmanlı Kaynakları

Osmanlı dönemiyle ilgili yurt dışında bulunan arşivler arasında önemli bir yer tutan Bulgaristan Arşivlerinin bir bölümüne Bulgaristan Milli Kütüphanesi Dijital Kaynakları üzerinden erişmek mümkün. Kütüphanenin web sitesi, sayı olarak önemli miktarda olmasa da, nitelik olarak çok önemli belgeler barındırıyor.

bulgaristan arsiv
Bulgaristan Milli Kütüphanesi Dijital Kaynakları Kadı Sicilleri Koleksiyonundan bir sayfa örneği.

Bulgaristan Milli Kütüphanesi Dijital Kaynaklarında bulunan Osmanlı dönemiyle ilgili kaynak türleri şunlar:

  • Tahrir Defterleri,
  • Kadı Sicilleri,
  • Türkçe, Arapça ve Farsça el yazmalar,
  • Eski harfli Türkçe matbu eserler,
  • Osmanlı dönemine ait Bulgarca arşiv belgeleri, el yazmalar, matbu eserler ve süreli yayınlar.
  • Bizans ve Osmanlı dönemine ait Yunanca el yazmalar,
  • Fotoğraf, harita, gravür, kartpostal gibi görsel kaynaklar.

Önemli bir eksikliği arama motorunun kullanışlı olmaması ve Bulgarca dışında dil seçeneğinin bulunmaması. Özellikle yabancı dil (İngilizce) seçeneğinin olmaması ve Kril alfabesinin kullanılması arama yapmayı oldukça güçleştiriyor. Sadece Kadı Sicilleri Koleksiyonunda arama motorunda İngilizce bilgiler verilmiş. Bulgarca bilmeyenler için arama yapmanın tek yolu dokümanların içeriğine tek tek bakmak. Web sitesinde verilen kaynak türlerine (mesela “Turkish Manuscripts”) tıklayınca Arama Motoru açılıyor. Arama motorunda herhangi bir şey seçmeden sağ alt köşesinde “Search” sekmesini tıklayınca tüm dokümanlar sıralanıyor. Buradan kaynakların içeriklerine bakmak mümkün.

Web Adresi: http://www.nationallibrary.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001&p=0192&g=

İBB Atatürk Kitaplığı Dijital Koleksiyonları

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Türkiye’de devlet kütüphaneleri arasında dijitalleşmenin önemini anlamış ve bu yönde önemli bir mesafe almış nadir kütüphanelerden birisi. Kütüphanelerin büyük çoğunluğu dijitalleştirmeyi az sayıda koleksiyonla sınırlarken (genelde el yazmalar ve nadir eserler) Atatürk Kitaplığı, İstanbul Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen sistemli bir dijitalleştirme politikası sürdürüyor. Sonuç olarak, dijital koleksiyonu diğer kütüphanelere göre çok daha zengin. Kütüphanenin birinci el kaynaklar açısıdan zengin koleksiyonu bu durumu tarihçiler açısından daha da kıymetli hale getiriyor.

Atatürk Kitaplığının dijital koleksiyonlarının eleştirilecek yönleri de yok değil:

  • Türkiye’deki dijital kütüphanelerin genel sorunu olan kullanıcı dostu arayüz ve etkin arama motoru sorunu burada da var. Türkiye’de kütüphanelerin büyük çoğunluğu tarafından kullanılan YORDAM yazılımı katalog tarama için iyi bir program olabilir. Ancak dijital kütüphanecilik için kesinlikle yeterli değil.
  • Sayfaların ortalarına büyük bir kütüphane logosu yerleştirilmiş.  Böyle bir şeye hiç gerek yok.
  • Kitapların birçoğunda ikişer sayfa halinde tarama yapılmış. E-Kitap normlarına uygun olmadığı gibi, kullanıcılar açısından çok pratik değil.
  • Kartpostal gibi görsel kaynaklar resim dosyası formatlarında (JPEG vs.) değil, sadece PDF olarak veriliyor.

İBB Atatürk Kitaplığı Dijital Koleksiyonlarında bulabileceğiniz kaynak türlerinden bazıları şunlar:

  • Elyazma eserler
  • Nadir matbu eserler
  • Osmanlı dönemi süreli yayınları
  • Kartpostallar
  • İstanbul haritaları
  • İstanbul Belediyesiyle ilgili belgeler

Web Adresi: http://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/ataturkkitapligi/index.php

HathiTrust: Dünya Üniversitelerinin Kütüphaneleri Elinizin Altında

Resim1
HathiTrust’ta Fuzuli’nin Leyla ve Mecnun el yazması.

HathiTrust, Amerikan Üniversitelerinin öncülük ettiği, dünyanın birçok ülkesinden çok sayıda üniversite kütüphanesinin ve Internet Archive, Google (Google Books), Microsoft gibi kuruluşların desteklediği bir dijital kütüphane girişimi. 2008’de başlatılan projede, tam metin olarak sunulan kaynak sayısı 3 milyona yakın. Ayrıca Google Books’un desteğiyle, telif süresi henüz geçmemiş milyonlarca kaynağa sınırlı erişim sağlanabiliyor. Kaynakların büyük çoğunluğu kitap türü basılı eser olsa da, elyazma eser, eski harita, resmi rapor türü arşiv belgeleri gibi birinci el kaynaklar da içeriyor. Tüm kaynaklara herhangi bir üyelik gerekmeden web üzerinden ulaşılabiliyor.

HathiTrust, Türk tarihiyle ilgili yüzbinlerce kaynak içeriyor. Örneğin “Ottoman Empire” anahtar kelimesi ile yapılan genel taramada 200 bine yakın tam metin kaynak  çıkıyor.  Kısacası tarih araştırmacıları için eşsiz bir kütüphane.

Web Adresi: http://www.hathitrust.org