İBB Atatürk Kitaplığı Dijital Koleksiyonları

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Türkiye’de devlet kütüphaneleri arasında dijitalleşmenin önemini anlamış ve bu yönde önemli bir mesafe almış nadir kütüphanelerden birisi. Kütüphanelerin büyük çoğunluğu dijitalleştirmeyi az sayıda koleksiyonla sınırlarken (genelde el yazmalar ve nadir eserler) Atatürk Kitaplığı, İstanbul Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen sistemli bir dijitalleştirme politikası sürdürüyor. Sonuç olarak, dijital koleksiyonu diğer kütüphanelere göre çok daha zengin. Kütüphanenin birinci el kaynaklar açısıdan zengin koleksiyonu bu durumu tarihçiler açısından daha da kıymetli hale getiriyor.

Atatürk Kitaplığının dijital koleksiyonlarının eleştirilecek yönleri de yok değil:

  • Türkiye’deki dijital kütüphanelerin genel sorunu olan kullanıcı dostu arayüz ve etkin arama motoru sorunu burada da var. Türkiye’de kütüphanelerin büyük çoğunluğu tarafından kullanılan YORDAM yazılımı katalog tarama için iyi bir program olabilir. Ancak dijital kütüphanecilik için kesinlikle yeterli değil.
  • Sayfaların ortalarına büyük bir kütüphane logosu yerleştirilmiş.  Böyle bir şeye hiç gerek yok.
  • Kitapların birçoğunda ikişer sayfa halinde tarama yapılmış. E-Kitap normlarına uygun olmadığı gibi, kullanıcılar açısından çok pratik değil.
  • Kartpostal gibi görsel kaynaklar resim dosyası formatlarında (JPEG vs.) değil, sadece PDF olarak veriliyor.

İBB Atatürk Kitaplığı Dijital Koleksiyonlarında bulabileceğiniz kaynak türlerinden bazıları şunlar:

  • Elyazma eserler
  • Nadir matbu eserler
  • Osmanlı dönemi süreli yayınları
  • Kartpostallar
  • İstanbul haritaları
  • İstanbul Belediyesiyle ilgili belgeler

Web Adresi: http://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/ataturkkitapligi/index.php

Reklamlar

HathiTrust: Dünya Üniversitelerinin Kütüphaneleri Elinizin Altında

Resim1
HathiTrust’ta Fuzuli’nin Leyla ve Mecnun el yazması.

HathiTrust, Amerikan Üniversitelerinin öncülük ettiği, dünyanın birçok ülkesinden çok sayıda üniversite kütüphanesinin ve Internet Archive, Google (Google Books), Microsoft gibi kuruluşların desteklediği bir dijital kütüphane girişimi. 2008’de başlatılan projede, tam metin olarak sunulan kaynak sayısı 3 milyona yakın. Ayrıca Google Books’un desteğiyle, telif süresi henüz geçmemiş milyonlarca kaynağa sınırlı erişim sağlanabiliyor. Kaynakların büyük çoğunluğu kitap türü basılı eser olsa da, elyazma eser, eski harita, resmi rapor türü arşiv belgeleri gibi birinci el kaynaklar da içeriyor. Tüm kaynaklara herhangi bir üyelik gerekmeden web üzerinden ulaşılabiliyor.

HathiTrust, Türk tarihiyle ilgili yüzbinlerce kaynak içeriyor. Örneğin “Ottoman Empire” anahtar kelimesi ile yapılan genel taramada 200 bine yakın tam metin kaynak  çıkıyor.  Kısacası tarih araştırmacıları için eşsiz bir kütüphane.

Web Adresi: http://www.hathitrust.org

Fransa Milli Kütüphanesi Dijital Koleksiyonlarında Türk Tarihi Kaynakları

N8625289_JPEG_1_1DM
1740 yılında yenilenen Osmanlı-Fransız Kapitülasyon Anlaşmasının Fransa’da 1741 yılında Kraliyet Matbaasında basılmış versiyonunun ilk sayfası. Fransa Milli Kütüphanesi Gallica Dijital Kütüphanesi Koleksiyonundan

Fransa Milli Kütüphanesi’nin projesi olan Gallica Dijital Kütüphanesi dünyanın en zengin ve en gelişmiş dijital kütüphanelerinden birisi. Sadece Fransız Milli Kütüphanesi’nden değil, Fransa’da bulunan pek çok diğer kütüphane, müze ve arşiv kurumundan belge içeriyor. Milyonlarca belge içeren zengin dijital koleksiyonlarının yanı sıra, yüksek piksel boyutlarında belge indirmeye izin vermesi, iyi dizayn edilmiş ara yüzü, iyi çalışan gelişmiş arama motoru, belgelerle ilgili ayrıntılı bilgi vermesi, İngilizce dahil beş dil seçeneği  ve hızlı çalışan web sitesi ile gerçekten türünün dünya çapındaki en iyi örneklerinden birisi. Yararlanmak için üye olmaya gerek yok. Doğrudan tüm koleksiyonlara erişilebiliyor.

Türk tarihçileri açısından Gallica vazgeçilmez bir kaynak. Çünkü gerek Fransa ile olan tarihi ilişkiler, gerekse Fransa’nın oryantalizm geleneği sebebiyle Türkiye ve Türk tarihiyle ilgili çok sayıda belge barındırmaktadır.

Gallica’da Türk Tarihiyle ilgili konular ve belge türlerinden bazıları şunlar:

  • Osmanlı-Fransız ilişkileriyle ilgili arşiv belgeleri, görseller ve matbu eserler
  • Balkan Savaşları ve 1. Dünya Savaşıyla ilgili yazılı ve görsel belgeler
  • Osmanlı el yazmaları
  • Eski haritalar (15.yy-20.yy)
  • Fransız basınında Osmanlı ve Türkiye
  • Fransız Seyyahlara ait Seyahatnameler
  • Gravür, resim, karikatür ve fotoğraf türlerinde görseller
  • Türkiye ve Osmanlı Tarihiyle ilgili telif süreleri geçmiş matbu eserler
  • Arkeolojik kazılarla ilgili belgeler, görseller, matbu eserler

Web Adresi: http://gallica.bnf.fr 

ABD Kongre Kütüphanesi Koleksiyonlarında Türk Tarihi Kaynakları

loc2

Dünyanın en zengin kütüphanelerinden birisi olan Kongre Kütüphanesi dijital arşivciliğin de öncülerinden. 1994’de American Memory projesiyle başlayan dijital arşiv dünyanın en zengin dijital arşivlerinden birisi. Sadece ABD tarihiyle ilgili değil, tüm dünyadan milyonlarca belge içeriyor. Türkiye ile ilgili olarak  özellikle fotoğraf koleksiyonu açısından oldukça zengin.

Kongre Kütüphanesi dijital kaynaklarında, Türk Tarihiyle ilgili belge bulunan önemli konuları buraya çıkardım. Ama tabiki bu tam bir liste değil. Bu konular dışında da Türk Tarihiyle ilgili çok sayıda belge var.

  • II. Abdülhamid Fotoğraf Koleksiyonu

Sultan II. Abdülhamid’in fotoğraf arşivinden, o dönemde Türkiye’yi tanıtmak amacıyla ABD’ye gönderilen 1819 fotoğraf “Abdul Hamid II Collection” olarak kütüphane dijital arşivinde sunuluyor. Bunların önemli bir kısmı İstanbul fotoğrafı. İstanbul Üniversitesi bünyesinde bulunan ve 40 bine yakın fotoğraf içeren 2. Abdulhamit Fotoğraf Arşivinin henüz online kullanıma açılmamış olması, Kongre Kütüphanesinin koleksiyonunu değerli kılıyor. Koleksiyona şu web adresinden erişilebilir.

http://www.loc.gov/pictures/collection/ahii

  • Erken Cumhuriyet dönemi Türkiye fotoğrafları
  • ABD-Türkiye diplomatik ilişkileri. Türkiye’de görev yapan ABD’li diplomatlara ait kişisel arşivler.
  • 1. Dünya Savaşı fotoğrafları
  • 19. yüzyıl Ortadoğu fotoğrafları
  • Arkeolojik kazı alanları fotoğrafları
  • Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde Türkiye’de bulunmuş misyoner, eğitimci, gazeteci ve benzeri kişilere ait kayıtlar.
  • Kudüs’te bulunan Amerikan toplumuna ilişkin belgeler (1786-2007)

Web Adresi: http://www.loc.gov

SALT Dijital Arşivi: Garanti Bankası’ndan Önemli Bir Kültür Hizmeti

Garanti Bankası bünyesindeki müze ve kültür merkezlerini bünyesinde barındıran SALT’ın dijital arşivi Türkiye’de dijital kütüphaneciliğin az sayıdaki iyi örneklerinden birisi. SALT arşivinde ve kütüphanesinde bulunan binlerce belge online olarak paylaşılıyor.

Ancak bazı “kusurları” da yok değil. Web sitesinin tasarımı ve arayüzü çok iyi değil. Çok daha kullanışlı bir tasarım olabilirdi. Ayrıca, kaynakların önemli bir kısmına erişim kısıtlı. Belgeyi görebiliyorsunuz, ancak büyük boyutta görüntülemek için üye olarak giriş yapmak gerekiyor. Siteye üye olmak için herhangi bir bilgi verilmiyor (ya da ben bulamadım).

SALT Dijital Arşivinde bulunan koleksiyonlardan bazıları şunlar:

  • Osmanlı Bankası Arşivi
  • Süreli yayınlardan belgeler (Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi)
  • Girit Arşivi
  • Sanatçılar ve eserleri
  • Mimari eserler ve tasarım
  • Feridun Fazıl Tülbentçi Koleksiyonu
  • Osmanlı Devletinde Fransızca Basın
  • Şehir fotoğrafları
  • Şehir haritaları (çoğunluğu İstanbul)

Web adresi: http://saltresearch.org

IRCICA Farabi Dijital Kütüphanesi

ircica

IRCICA tarafından hazırlanan Farabi Dijital Kütüphanesi ülkemizdeki uygulamalar içerisinde “Dijital Kütüphane” unvanını gerçekten hakkeden ender projelerden birisi. İyi dizayn edilmiş kullanışlı bir arayüzü ve filtreleme araçlarıyla desteklenmiş gelişmiş arama motoru var. Ayrıca sadece pdf formatında kitap değil, fotoğraf, harita ve benzeri türlerde belgeler içeriyor.

Ancak  önemli bir kusuru var oldukça yavaş çalışıyor.  Kusur sayılmasa da, bir diğer nokta içerdiği belge sayısının bir “dijital kütüphane” için biraz az olması.  Sitede verilen bilgiye göre toplam 700 civarında kitap ve 18.000 civarında diğer belgelerden içeriyor. Umarız bu güzel projenin içeriği kısa sürede daha da zenginleşir.

Farabi Dijital Kütüphanesinde bulunan belge türlerinin bazıları şunlar: Salnameler, Osmanlı dönemi basını, el yazma Kuran-ı Kerim, hat eserleri, Osmanlı dönemine ait fotoğraflar ve haritalar.

Web adresi: http://e-library.ircica.org